Gevangen piloot na 26 jaar vrij

ali-atmaneKunt u iets vertellen over uzelf? Wie is Ali Atmane?
Ik ben in 1947 in Midelt, Hoge Atlas, geboren. Ik was officier piloot in de Marokkaanse luchtmacht (FAR). Ik heb deelgenomen aan de oorlog in de Sahara. In 1977 werd mijn vliegtuig geraakt. Ik werd vrijwel meteen gevangen genomen. Ik werd pas 26 jaar later vrijgelaten, om precies te zijn op 1 september 2003. Sindsdien leef ik zo goed als het kan van mijn pensioen. Ik ben afgelopen twee jaar bezig geweest met het schrijven van een grammaticaboek voor Tamazight.

Kunt u ons kort vertellen over uw gevangenschap?
Op 24 augustus 1977 was ik opgestegen in een patrouille van twee vliegtuigen. We moesten een grondeenheid te hulp schieten die in een hevig vuurgevecht was verwikkeld met Polisario. Tijdens de hulpactie werd mij vliegtuig door een SAM7 raket geraakt. Ik sprong eruit en was helaas vrijwel direct in handen van de vijand gevallen.

Wie heeft u uiteindelijk gevangengenomen?
Het waren mensen van verschillende achtengronden. Er waren zwarten en blanken bij. Sommige waren blond. Ze hebben mij in het Hassani Arabisch, in het Spaans en in het Frans aangesproken. Anderen hebben de hele tijd geen woord gesproken.

Waarom bent u naar het noorden van Algerije meegenomen?
Omdat Algerije in oorlog is verwikkeld met Marokko. De Algerijnen die mij hebben ondervraagd hebben het meermalen tegenover mij bevestigd. Ze hebben het openlijk en duidelijk gemaakt. In Boughar bijvoorbeeld (ongeveer 100 km ten zuiden van de hoofdstad Algiers) waren er twee gevangenkampen met elk minstens 300 gevangenen. Er was een speciaal kamp voor  Marokkanen, een ander was voor de Mauritaniërs.

Waarom waren de Mauritaniërs gevangengenomen?
Veel mensen weten helaas weinig of niets over de achtergrond van het conflict om het voormalige Spaanse kolonie in de Sahara; een conflict dat duizenden levens van Marokkanen en Mauritaniërs heeft gekost. Na de Groene Mars in 1975, werd er een akkoord tussen Marokko, Mauritanië en Spanje getekend. Volgens het akkoord komt de westelijke Tiris (Rio de Oro) toe aan Mauritanië. Marokko krijgt Seguia Hamra. Maar Algerije en Libië hebben het akkoord verworpen. In enkele maanden tijd na het akkoord van Madrid hebben beide landen enorme financiële middelen vrijgegeven en een nieuw leger gevormd onder de naam Polisario om Marokko en Mauritanië de toegang tot de Sahara te ontzeggen. Mauritanië heeft aanvankelijk militairen ingezet maar kon het niet langer volhouden. Er was een staatsgreep in dat land gepleegd. Onder de leiding van de toenmalige president Ould Dadda werd een nieuwe regering in Nouakchot gevormd. Het land heeft uiteindelijk een vredesakkoord in 1978 getekend en officieel afstand gedaan van haar aanspraken op Rio de Oro. Marokko bleef als enige tegenstander over. Mauritaniërs die met ons zaten werden dus tussen 1975 en 1978 door Algerije en de Polisario gevangengenomen. Na het vredesakkoord met Mauritanië werden ze in 1981 vrijgelaten.

In welk gevangenis zat u het langst en hoe was het?
Ik zat het langst in een verschrikkelijke gevangenis genaamd  Rabouni 23 km ten zuidoosten van Tindouf. Daar heb ik 14 jaar gezeten. Wij de officieren werden als slavenarbeiders behandeld. Wij moesten de hele dag werken, ook in de hete zomermaanden. Het is een keer voorgekomen dat we totaal uitgeput raakten. Ze lieten ons op kracht komen. Maar voor de gewone soldaten en burgers die daar zaten was de situatie nog veel erger. Ze werkten zonder onderbreking. Ze moesten zelfs tijdens islamitische feestdagen werken. Ze hadden geen enkel recht op rustdagen.

Kunt u ons een gemiddelde dagindeling beschrijven?
Een gemiddelde dag verloopt als volgt: om 4.00 uur s ochtends worden we gewekt. We verzamelen ons op het plein van de gevangenis. Bij het verlaten van de cellen krijgen we van de bewakers schoppen en zweepslagen gemaakt van elektrische snoeren. Vervolgens worden de gevangenen geteld. Daarna, afhankelijk van de agenda van de dag, worden we in groepjes ingedeeld om te gaan werken. Het werk bestaat uit het maken van baksteen, bouwwerkzaamheden, waterputten graven… We krijgen een uurtje rust voor de lunch. Daarna moesten we doorwerken tot het donker werd. Een lunch bestaat uit een bordje linzen en een stukje brood. Avondeten bestond uit een klein bordje rijst of pannenkoeken. Dat was mijn dieet gedurende mijn hele gevangenschap.

Hoe was het s nachts? Lieten ze u met rust?
Helaas niet. De kampbeulen waren s nachts ook sadistisch. Ze maken ons expres het slapen onmogelijk door op pannetjes te kloppen. Ze scholden ons uit en vernederden ons op de meest denkbare manieren. We hadden een klein dekentje waarop we aten en sliepen. Als we niet werkten hadden we slechts een kleine ruimte van 2,95 per persoon. Daar moesten we de hele dag hunkerend liggen. We verlieten het slechts als we naar het toilet moesten. Het was kort gezegd de hel op aarde.

Heeft u ook andere soorten mishandelingen ondergaan?
Absoluut. Onder allerlei soorten bedreigingen werden we geregeld naar het radiostation van Polisario meegenomen om propagandastukjes gericht tegen Marokko in te spreken. Daarna zonden ze alles uit. Niemand durfde te weigeren want anders werd je ernstig mishandeld. Erger nog, er werd ons vaak bloed afgetapt telkens wanneer de leiding van Polisario daar behoefte aan had. Dat heeft geleid tot de verslechtering van onze gezondheid. Kortom, de behandeling was ongewoon slecht. Veel van onze kameraden gingen onder ons ogen dood aan uitputting  en marteling. Ik heb hier een boek over geschreven. Ik hoop het binnenkort te publiceren.

Wie waren de kampbeulen die u mishandelden?
Onze kampbeulen handelden onder de naam van Polisario. Maar het zijn de Algerijnse militairen die er achter zaten. Polisario elementen, sadisten als ze waren, handelden in feite in opdracht van de Algerijnen.

Wat is u persoonlijk bij gebleven van die mishandelingen?
Ik mijn geval had ik constant pijn. Ik heb twee gevallen van wreedheid meegemaakt. Het eerste geval was in 1985. Ik moest altijd meedoen aan de opnames van programma waarbij ik Marokko via de radio van Polisario moest uitschelden. Op een dag heb ik geweigerd om het langer te doen met alle risico’s van dien.

Hoe hebben de kampbeulen gereageerd?
Zoals ik had verwacht. Ik werd onbeschrijfelijk mishandeld. Ik moest zware bakstenen over een afstand van 500 meter dragen. Ik werd hierbij achternagezeten door een oudere sadistische kampbeul die mij met al zijn kracht sloeg met een elektrische snoer. Ik had slechts een overhemd aan. Elke zweepslag ging dwars door mijn huid. De pijn was onbeschrijfelijk. Dit werd verergerd door het hete zand waarop ik blootsvoets moest lopen bij een temperatuur van 47 graden. Het was augustus, een hete zomermaand in de woestijn. Mijn voetzolen werden verbrand. Een Marokkaanse arts en medegevangenen heeft mij zonder verdoving gered  door de losgekomen huid weg te snijden en de wond schoon te maken. Zonder hem had ik het waarschijnlijk niet gered. Ik heb minstens twee maanden niet kunnen lopen. Na deze mishandeling hebben ze me toch niet met rust gelaten. Ik moest weer mee naar de radio om de gebruikelijke propaganda alsnog op te nemen. Sindsdien hebben ze me nooit meer gevraagd  voor hun programma’s. Dat was goed ook

En het tweede geval?
Het tweede geval was op 17 oktober 1987. Een medegevangene slaagde erin om s nachts uit het kamp te ontsnappen. Als wraak werden de volgende ochtend alle officieren vreselijk mishandeld. Maar de ergste mishandelingen werden de nacht erop voortgezet. De veiligheidschef van de Polisario heeft er een verschrikkelijk spektakel van gemaakt. Hij heeft alle gevangenen in een rij laten staan. Vervolgens moesten we ons uitkleden en ongeveer 500 meter heen en weer rennen. Bij terugkeer stonden kampbeulen langs de weg die op onze rug en billen met zwepen sloegen. Het was een onbeschrijfelijk spektakel van vernedering. Ik zal het nooit vergeten!

Hoe was de reactie van de Marokkaanse staat? Werd uw gevangenschap erkend toen u vrijkwam?
Helaas niet. En dat was nog erger dan het gevangenschap zelf. Wij werden gewoon genegeerd alsof wij en onze kinderen landverraders waren. Wij hebben geen enkele erkenning gekregen voor de verschrikkingen die wij in de kampen hebben doorgemaakt. In de hoop ons te rehabiliteren en te erkennen als krijgsgevangenen, heb ik verschillende keren brieven aan de koning geschreven. Ik heb tot op heden geen enkele reactie gehad. Ik ben diep ontgoocheld door de wijze waarop ons lijdensweg werd verzwegen. Dat doet het meest pijn.

Hoe hebben uw vrouw en kinderen uw gevangenschap doorgemaakt?
Toen ik in 1977 gevangen werd genomen was ik getrouwd en had twee kleine kinderen: een jongen van 360 dagen en een meisje van twee weken oud. Mijn vrouw heeft hen alleen moeten opvoeden zonder enige hulp. Ze kreeg slechts mijn salaris als kapitein. Omdat ik gevangen zat kon ik geen promotie maken en werd dus mij salaris niet verhoogd. In de loop van de jaren zijn de levenskosten zo hoog geworden dat ze met mij salaris niet veel mee kon doen. Het werd erger toen mijn  kinderen groot werden en gingen studeren. Ze moesten hun studie in het buitenland voortzetten zonder studiefinanciering. Want daar hadden ze geen recht op. Mijn zoon is naar Roemenië gegaan en mij dochter naar Frankrijk. Mijn vrouw heeft haar erfenis verkocht om hun studie te kunnen betalen. Dit terwijl de kinderen van andere officieren die de oorlog nooit hebben meegemaakt allerlei privileges hadden. Dat heeft mijn diep gekwetst.

U moest wel diep geschokt zijn bij uw terugkeer naar Marokko, niet waar?
En hoe! Het was een en al ellende. Toen we na onze vrijlating in Agadir kwamen, hoopten wij op een leuk thuiskomst. Niets is minder waar. Tot ons spijt hebben wij geconstateerd dat wij gewantrouwd werden. Wij werden als de pest vermeden. Alsof het nog niet erg was werden mijn kinderen gehinderd om mij te verwelkomen. De schok werd compleet toen wij gehoord hebben dat we per direct met vervroegd pensioen gingen zonder enige promotie. Het was vernederend om te zien hoe onze toenmalige collegae hogerop zijn geklommen in de hiërarchie van het leger, met alle privileges van dien.Mijn gevoel van onrechtvaardigheid werd nog eens versterkt toen ik zag hoe mij familie alle moeite deed om het hoofd boven water te houden. Ze hebben praktisch alles verkocht wat ze hadden om te overleven. Dat deed pijn om ze  zo verarmd en verouderd te zien. Ik kon mijn tranen niet bedwingen. Dit allemaal heb ik naast het gevangenschap als een tweede trauma ervaren. Ik wens het niemand toe.

Gaat u de Marokkaanse staat aanklagen voor het niet erkennen van uw leed en de slechte ontvangst?
En gaat u de Algerijnse staat aanklagen voor de mishandelingen?Dat is niet zo simpel als men denkt. Een eerlijk proces is alleen mogelijk in een rechtstaat. Dat is Marokko niet. Anders hadden we al langer onze compensatie en erkenning gekregen die wij verdienen. Het is mogelijk om Algerije voor de rechter te slepen. De overige gevangenen moeten het ook willen. Maar we zullen zien. Ik ben nu druk bezig met het publiceren van mijn ervaringen in de kampen.U was tijdens uw gevangenschap ook bezig met Tamazight.

Hoe ervaart u de recente ontwikkelingen ervan in Marokko toen u vrij kwam?
Ik heb gemerkt dat er verenigingen, organisaties en een Instituut zijn toegestaan. Maar ik heb me persoonlijk niet zo verdiept in alle ontwikkelingen. Mijn interesse gaat uit naar de cultuur als zodanig. Vandaar mijn boek over grammatica. Mijn doel is de mensen een instrument aan te reiken om hun taal correct te kunnen schrijven. Politiek interesseert me niet zo.

Heeft u gelegenheid gehad om in uw moedertaal tijdens het gevangenschap te praten?
Ik had de hele tijd gelegenheid om te praten. Maar de kampbeulen mochten ons niet horen. Anders dachten ze dat we hun uitschelden want ze verstonden geen Tamazight.

Waren er veel Berbers onder de gevangenen?
Ja, er waren er veel. Tamazight was onze communicatietaal.

Bent u begonnen met het redigeren van uw boek over grammatica tijdens uw gevangenschap?
Nee, tijdens mijn gevangenschap kon ik niets bewaren. Maar ik had wel de tijd om over de structuur van de taal na te denken. Pas na mijn vrijlating ben ik daadwerkelijk begonnen met het redigeren. Dat heeft me uiteindelijk twee jaar gekost.

Kunt u ons vertellen waarom wij uw boek over grammatica moeten lezen?
Mijn wens is mensen helpen bij het correct schrijven van hun moedertaal zoals u en ik nu in het Frans doen. Ik heb dus primair de regels van grammatica uitgelegd. De toekomst van onze identiteit hangt af van het voortbestaan van onze taal. Standaardisatie en correcte transcriptie zijn hierbij onmisbaar.

Noten:
– Groene Mars: een door Marokko georganiseerde mars van 350.000 vrijwilligers die de Westelijke  Sahara binnentrokken direct na het vertrek van Spanje in 1975.
– Polisario: een gewapende organisatie opgericht begin jaren 70 met steun van Algerije. Polisario is in Tindouf op Algerijns grondgebied gevestigd.
– Bewoners Sahara: ongeveer 400.000 mensen wonen in de Sahara van wie 180.00 uit andere streken van Marokko. Lang niet iedereen steunt de Polisario. De belangrijkste stad in de Westelijke Sahara is Laayoune.
– Oorlogsgevangenen: naar schatting zitten nog honderden gevangenen, burgers en militairen, vast in de kampen van Polisario. Honderden anderen zijn in de laatste 30 jaar bezweken als gevolg van slechte behandeling.
– Interview: Lahsen Oulhadj. Nederlandse bewerking: Redactie.  


Tagged: , ,


About

H. Amouch, webredacteur met passie voor reizen en sport. Ook jouw bijdrage op deze website? Laat het ons weten via admin (at) souss punt org.


'Gevangen piloot na 26 jaar vrij' has no comments

Reageer op dit artikel

sommige auteursrechten voorbehouden (cc) souss.nl - souss.org 2005 - 2017