Interview taalkundige Salem Chaker

salem-chakerEen samenvatting van zijn interview in Jeune Afrique. Het tijdschrift publiceerde in november 2009 een speciaal dossier over taal in Algerije.

Wie zijn de Berbers?
Er is hier veel over geschreven. Bronnen uit de Latijnse Oudheid spreken van Perzische oorsprong. In de Middeleeuwen dachten Arabische kroniekschrijvers dat ze uit Yemen en Palestina kwamen. En in de 19de eeuw zochten de Europeanen naar een «noordelijke» afstamming. Maar dat zijn slechts legenden en ideologieën. Je kunt ze gerust in de prullenbak gooien. Moderne wetenschap, archeologie, antropologie en taalkunde tonen aan dan Berbers al duizenden jaren in dit deel van de wereld wonen.

Waar komen al deze legendes vandaan?
Kolonisatoren hadden ideologieën en legendes nodig om Noord Afrika te bezetten. Dat gaf legitimiteit. Dat kun je vandaag nog zien in het werk van talloze Algerijnse ideologen. Ze hebben het nodig om mensen te assimileren aan hun cultuur. Ook Europese kolonisten zochten naar een Germaans, Keltisch of Grieks oorsprong van de lokale bevolking.

Het valt niet te ontkennen dat verschillende bevolkingsgroepen in de loop van de geschiedenis in Noord Afrika waren beland: Feniciers, Romeinen, Vandalen, Byzantijnen, Arabieren, Turken, Fransen en andere Europeanen. Daarnaast waren er nog Afrikanen, moslims uit Zuid-Spanje (verjaagd door de katholieken vanaf 1492, nvdr) en Joden. Maar geen van al deze groepen heeft de samenstelling van de oorspronkelijke bevolking ingrijpend veranderd. De meerderheid van de bevolking bleef altijd Berbers.

Wat betekent het Berbers in deze tijd voor u?
Taal blijft een belangrijk kenmerk van onze identiteit. Daarnaast zijn er andere kenmerken: traditie, cultuur, historie, sociale organisatie. Structuren die nog niet zijn aangetast door vreemde invloeden. Al deze kenmerken zijn belangrijk. Maar ze kunnen niet bestaan zonder taal. Taalverlies leidt tot assimilatie aan een nieuw culturele omgeving en uiteindelijk verdwijning van de oorspronkelijke identiteit. Men wordt dan zo gezegd Arabisch. Dat gaat  al eeuwen zo. We kunnen gerust zeggen dat de meerderheid van Noord Afrikanen van oorsprong Berbers zijn. Daarom vind ik taal een belangrijk  kenmerk van onze identiteit.

Het duurde tot eind jaren tachtig voordat het centrale gezag de taal erkende. Hoe kwam dat?
Het probleem van de erkenning is zeer oud. Het heeft ideologische en politieke oorzaken. In de jaren 20 van de vorige eeuw hebben de Algerijnse nationalisten de nationale identiteit gedefinieerd als Arabisch en moslim. Het Berbers viel niet binnen deze definitie. Het werd uitgesloten en veroordeeld omdat het gezien werd als een obstakel, een factor van verdeeldheid. De eerste nationalisten hadden een ideologie nodig in hun strijd voor de onafhankelijkheid. Tegenover het Franse kolonialisme moest een sterke verenigde nationale identiteit staan. Ironisch genoeg was hun model gebaseerd op de Franse Natie-staat. Een dictatoriaal centralistisch gezag: een staat, een volk, een taal. Ze hebben er later ook religie aan toegevoegd.

En na de onafhankelijkheid?
Aan de vooravond van de onafhankelijkheid barstte de strijd om de macht los. Binnen het bevrijdingsfront waren er twee groepen. De eerste definieerde zichzelf als Arabisch, de tweede wil eigen Berber identiteit behouden. Ze waren georganiseerd rond twee leiders: Krim Belkacem en Hocine Aït Ahmed . De laatste nam in 1963 de wapens op in de zijn regio Kabylië. Het nationale leger greep keihard in. De decennia daarna was het centrale gezag openlijk vijandig. Elke vorm van interesse in taal of cultuur werd verdacht. In de jaren zeventig waren mensen in de gevangenis opgesloten omdat ze thuis een alfabet van eigen taal hadden. Taalactivisten kregen zware gevangenisstraffen.

Vanaf de jaren negentig is er een positieve verandering waarneembaar. Maar dat kwam niet uit de lucht vallen. Decennia lang ondergronds taalactivisme, de massaprotesten in Kabylië vanaf 1980, het uiteenvallen van de regerende partij en de opkomst van religieus extremisme, waren de belangrijkste oorzaken. Het gezag moest wel concessies doen. De taal is nu toegestaan op school. Maar het gaat nog te ver om te zeggen dat alle problemen zijn opgelost. De positie van de taal in het onderwijssysteem en in het openbare leven blijft marginaal. Kortom we zijn net begonnen.

Interview eerder verschenen in 2009 Jeune Afrique.



About

H. Amouch, webredacteur met passie voor reizen en sport. Ook jouw bijdrage op deze website? Laat het ons weten via admin (at) souss punt org.


'Interview taalkundige Salem Chaker' has no comments

Reageer op dit artikel

sommige auteursrechten voorbehouden (cc) souss.nl - souss.org 2005 - 2017