Oudst Amazigh manuscript ontdekt

awzal

Afbeelding: manuscript Awzal, Marokko.

Het oudst bekende manuscript geschreven in Tamazight is een woordenboek van Ibn Tunart uit de 12de eeuw. Een recent ontdekt manuscript is mogelijk een paar eeuwen ouder. Het gaat om een commentaar op een juridische verhandeling geschreven onder de regeerperiode van een dynastie genaamd Ibaditen. De auteur is een zekere Abu Ghanim al-Khurasani. Hij is geboren in Khurasan, Iran, studeerde in Irak en vestigde zich in Noord Afrika waar hij mogelijk in dienst trad van de lokale heersers. De titel van het manuscript is “Kitab al Barbariya” (Het Berber Boek) en bestaat uit 900 pagina’s van in totaal 20.000 regels. Dat heeft de Italiaanse onderzoeker Vermondo Brugnatelli bevestigd. Hij heeft het manuscript in de nationale archieven in Tunesië ontdekt.

Onderzoek naar het manuscript is nog in volle gang. Dat zal volgens hem nog jaren duren om inzicht te krijgen in de ontwikkeling van de taal. Er is nu een gat ontstaan tussen de 9de eeuw en de late Middeleeuwen. Toen de oorspronkelijke bewoners van Tunesië met islam in aanraking kwamen, moest er vertaald worden vanuit het Arabisch om de heilige teksten begrijpelijker te maken. Het manuscript geeft inzicht in dat vertaalproces. Het bevat bijvoorbeeld woorden die in latere periodes niet meer gebruikelijk zijn. Zo weten we nu dat het woord “Ababay” de eerste vertaling is voor de goddelijke entiteit. De ontdekking van het manuscript is volgens Nederlandse specialist Harry Stroomer geen verrassing. Het Berbers kende een geschreven traditie. Hier gaat het duidelijk om het oudste manuscript uit de islamitische periode van Noord Afrika. Maar er is nog veel onbekend: “We weten niet exact wanneer deze tradities zijn begonnen en wanneer ze zijn opgehouden.”

Wij hebben een paar vragen gesteld aan de Italiaanse onderzoeker Vermondo Brugnatelli:

Hoe heeft u het manuscript ontdekt?
Ik was eigenlijk op zoek naar een ander manuscript dat in de jaren vijftig door een Duitse onderzoeker was gesignaleerd. Hij heeft erover geschreven in een artikel over de Ibadi periode. Ik moest dat manuscript dus hebben voor mijn onderzoek naar de taal op Djerba eiland. Maar daar is slechts een kopie van bewaard omdat men denkt dat het originele niet meer is gezien sinds 1907. Tijdens mijn laatst bezoek aan Tunesië ging ik naar de Nationale Bibliotheek om een kopie te raadplegen. Daar heb ik het manuscript ontdekt. Het is een commentaar op een veel ouder Mudawwana uit de 9de eeuw. Dit is een juridische verhandeling van Abu Ghanim al-Khorasani. Het commentaar moet zijn geschreven toen er nog geen Arabisch was in Tunesië en in Libië. Dat moet voor de 10de eeuw zijn geweest. Een exacte datum kan ik niet geven. Volgens Motylinski (onderzoeker gestorven in 1907) is het absoluut ouder dan alle manuscripten die we kennen in Marokko.

Bestaan er nog meer manuscripten uit die tijd?
Ik heb het gevoel dat er nog meer moet zijn. Er is bijvoorbeeld  een ander manuscript uit 13de eeuw. Iedereen dacht dat het verloren is gegaan na een brand in een bibliotheek. Daar bestaat nog een exemplaar van in particulier bezit. Ik ga binnenkort op zoek naar dit manuscript. Daarover heb ik nieuwe informatie gekregen. Maar er is veel tijd nodig om het vertrouwen te winnen van mensen die het bezitten. Dit soort manuscripten krijg je niet zomaar te zien.

Wat gaat u doen met dit manuscript?
Het manuscript is uniek en lang: 900 bladzijden. Dat is op zich al groot genoeg om de rest van mijn leven te bestuderen. Het bestaat uit zestien hoofdstukken. Ik heb er veertien in mijn bezit. Er ontbreken nog twee hoofdstukken. Maar ik weet ongeveer waar die zijn. Op dit moment ben ik bezig een index te maken. Dat maakt het mogelijk om het manuscript woord voor woord te bestuderen. Ik heb tot nu toe meer dan 400 woorden ontcijferd. Ik kwam interessante woorden tegen zoals  het woord “Ababay” om de Goddelijk entiteit aan te duiden. Maar het woord “ababay”  wordt ook in meervoud gebruikt: “ibabayen”. Dit betekent dus dat men dit woord niet gebruikt om Allah aan te duiden. Want er bestaat namelijk een ander woord hiervoor: Yush.

Het werk van Vermondo Brugnatelli.



About

H. Amouch, webredacteur met passie voor reizen en sport. Ook jouw bijdrage op deze website? Laat het ons weten via admin (at) souss punt org.


'Oudst Amazigh manuscript ontdekt' has no comments

Reageer op dit artikel

sommige auteursrechten voorbehouden (cc) souss.nl - souss.org 2005 - 2017